خصوصیات بارز دوره ی نوجوانی

نوجوانی :

جلوههاي بلوغ
دوستيهاي افراطي و ناباب
معاشرت
گروه همسالان

ميهماني و جشن تولد
تمرد
افت تحصيلي
بي نظمي
حركات هيجاني
ماجراجويي
مدگرايي
آرايش
پرخاشگري
لجبازي و مخالفت
سنت شكني

تعریف بلوغ :
به تغییرات بیولوژیکی که در ابتدای دوره نوجوانی ظاهر می شود بلوغ می گویند .
انواع بلوغ :
بلوغ جنسی : به معنای رسیدن به مرز سن تولید مثل و شهوت جنسی بیان می شود .
بلوغ جسمی : نشانگر اوج رشد اکثر اعضاء و اندامهای بدن می باشد .
بلوغ تکلیفی : در این بلوغ دختران و پسران دارای مسئولیت جدیدی در خصوص دستورات عبادی- اقتصادی و الهی گردیده و مکلف به اطاعت از آن می شوند .
بلوغ اجتماعی – اقتصادی : فرد با رسیدن به این بلوغ از تحت سرپرستی و ولایت پدر یا ولی قانونی نسبت به امور اقتصادی خارج می شود .
بلوغ روانی و شخصیتی : خصوصیات آن رسیدگی یا رسش هوشی – رسیدگی عاطفی – درک مفاهیم اخلاقی – کمال اراده

از ویژگیهای بارز انسان در دوره نوجوانی ؛
رشد سریع و تغییر چشمگیر جسمانی می باشد که موجب می گردد در محدوده زمانی کوتاهی طرح عمومی چهره و بدن نوجوان از حالت کودکی خارج و اندازه بزرگسالان را پیدا کند .
انواع هیجان ها :
بارزترین آنها ترس وخشم است ؛
در ترس ، در اموری که قادر به واکنش نیستند ، لذا از وقایع می گریزند .
خشم هنگامی بروز می کند که نوجوان و جوان در رسیدن به هدفهای خود با مانع رو به رو می شوند و به خواسته هایشان نمی رسند .

عوامل موثر در هیجانهای نوجوانی و جوانی :

استعدادها و فعالیتهای ذهنی
ارزشها و معیارهای اجتماعی
احساسات دینی
بی کفایتی
انتظارها و توقعهای اجتماعی
تعارض با خانواده و دوستان
روابط خانوادگی
سازگاری با محیط های تازه
عقب ماندگی درسی
معاشرت جنسی
مسائل شغلی
تغییرات فیزیولوژیک
ناکامی
نظارت و کنترل والدین
بحران هویت در نوجوان :
هویت آن است که شخص بداند کیست و مقصدش کجاست .
اریکسون بحران هویت را یک بحران هنجاری خوانده است زیرا این مسئله ، یک رویدادی بهنجار است .

نيازهای نوجوان :

نياز به سازگاري با تغييرات بدني
نياز به رهايي از وابستگي و قيدهاي كودكانه
نياز به مهرورزي و مهرطلبي
نياز به جنس مخالف
نياز به ارتباط و انس با خداوند و راز و نياز با معبود يگانه
نياز به كسب استقلال
نياز به معاشرت و دوست
نياز به خودنمايي و مهم جلوه كردن
نياز به مقبوليت
نياز به ستايش

مراحل رفتار پرخاشگرانه نوجوان:

مخالفت با طرز فكر و سليقه بزرگسال
تمرد و سركشي
پاسخهاي كلامي
حركتي
تغيير قيافه
سرزنش خود
با خود حرف زدن

ترسهاي دوران نوجواني:

ترس از آينده
ترس از شكست
ترس از عدم موفقيت در امتحان
ترسهاي موهوم مثل جن
ترس از مرگ
ترس از مسخره شدن
ترس جنسي
ويژگيهاي روحي نوجوان :

شتابزدگي در داوري(اظهار نظرهاي تخصصي با وجود كمي دانستهها)
خوددوستي و پرستش خود
نپذيرفتن امر و نهي
تصميمگيريهاي سريع و عمل سريع به تصميمات
شدت گيري حس رقابت تا جايي كه شكست ها به كينه و دشمني ميكشاند.
دادن ارزش فوق العاده به وسايل شخصي، ولي در حفظ آنها كوشا نيست.
بسيار مقلد
محبت و عشق در نوجوانی :
Ø دختران در این دوره خیلی زود اهل محبت میشوند .
Ø آنها بیش از آن که دوست بدارند میخواهند دوست داشته شوند .
Ø در عین حال دوستی آنها از صمیمیت و خلوص زیاد و از میل شدید به فداکاری و حقیقت برخوردار است .
Ø اما نباید فراموش کرد که به علت کمبود آگاهی و احساسات نیرومند و آتشین آنها باید مراقب باشید .
Ø عشق در دختران برخلاف پسران خالص است . یعنی نوعی عشق لطیف و روحانی که ناشی از حس زیباشناسی و رقت عاطفی آنان است .
Ø تطابق با دو منظومه مختلف قواعد اجتماعی ؛
Ø یعنی آنچه که فرهنگ بزرگسالان مقرر داشته وآنچه که فرهنگ همسالان یا فرهنگ نوجوانی نامیده میشود ، سازگاری نوجوان را مشکل میسازد .
Ø عدم اطمینان نوجوان به مقام اجتماعی خود را می توان یکی ازعلل متعدد دخیل در مشکلات نوجوانان دانست .
Ø بسیاری از نوجوانان بحران هویت خود را تا سنین نوزده تا بیست سالگی حل می کنند .
Ø رفتار نابهنجار رفتاری است که به میزان قابل توجهی از یک معیار فرهنگی یا هنجار گروهی دور شده باشد .
عدم انطباق با هنجارها :
Ø جلوه مشکل به صورتهای ؛
Ø کژسازگاری
Ø ناسازگری
Ø خطاکاری
Ø بزهکاری
کژسازگاری :
مانند تنبلی و دروغگویی که در آنها گرچه فرد با هنجارهای خانوادگی ومدرسه ای تطابق کافی ندارد اما هنجاری هم شکسته نمیشود.
ناسازگاری :
مانند فرار از منزل یا فرار از مدرسه که در آنها انطباق فرد با هنجارهای خانوادگی کافی نبوده و وی در آستانه هنجارشکنی قرار دارد .
خطاکاری :
مانند تقلب و صدمه زدن به اشخاص یا اشیا که در آنها نه تنها فرد انطباقی با هنجارها ندارد بلکه بعضی از هنجارهای خانوادگی و… شکسته میشود اما فرد مستحق کیفر اجتماعی شدید نمیشود .

بزهکاری :
مانند اعتیاد ودزدی که در آنها نه تنها فرد انطباقی با هنجارها ندارد بلکه هنجارهای قانونی و اخلاقی نیز شکسته میشود و لذا کیفر قانونی الزامی میگردد .
تقسیم بندی برای مشکلات رفتاری :
ü مشکلات کرداری
ü مشکلات شخصیتی
مشکلات کرداری :

• آشفتگی
• بیقراری
• بی حرمتی
• بیش فعالی
• بی طاقتی
• تمرد
• توجه طلبی
• تند مزاجی
• …
مشکلات شخصیتی :

• آمادگی آشفتگی
• احساس حقارت
• اضطراب
• افسردگی
• انزوای اجتماعی
• حساسیت بیش از اندازه
• حواسپرتی
• خواب آلودگی
• …
ویژگی های افراد دشوار :

• مشکل بودن تحمل رفتار
• سختی پیروی از مقررات
• مشکل در تربیت وآموزش
• درمان پذیری مشکل
• عدم امکان تخمین در مورد تعداد آنها
مکانیسم های دفاعی :
ارضا نشدن نیازها سبب می شود که نوجوان در حالت عدم تعادل به سر ببرد . مکانیسم های دفاعی که خود به صورت ناخودآگاه عمل می کنند در واقع جهت سازگاری فرد با موقعیت
انواع دفاعهایی که توسط نوجوانان به کار گرفته می شود :

l الف) پرخاشجویی
l ب)جبران
l پ) انطباق یا همانند سازی
l ت)دلیل تراشی
l ث) فرافکنی
l ج)واکنش سازی
l چ) خود مرکزی
l ح)منفی بافی
l خ) کناره گیری
l د)پناه بردن به بیماریها
الف) پرخاشجویی :
l به صورت مستقیم به شکل ناسزاگویی و حمله بدنی به صورت غیرمستقیم در شکل فعالیتهای ورزشی .
ب)جبران :
l علیه احساس حقارت و عدم کفایت است که از نقصهای واقعی یا تصوری و یا ضعف نوجوان سرچشمه می گیرد .
پ ) انطباق یا همانند سازی :
l به نوجوان و جوان احساس خشنودی بخشیده و هویتی را که در جستجوی آن باشد در او پدید می آورد .
ت) دلیل تراشی :
l دفاعی که به فرد کمک می کند تا آنچه را که انجام می دهد با آوردن دلایل موجه و منطقی قبول نماید .
ث) فرافکنی :
l نسبت دادن افکار – احساسات – انگیزه ها و آرزوهای نا معقول خود به دیگران .
ج) واکنش سازی :
l تمایلات واقعی فرد واپس زده می شود و رفتاری که عکس العمل آن تمایلات ناآگاهانه است نشان داده می شود .
چ) خود مرکزی :
l احساس عدم امنیت نوجوان موجب می شود تا وی خود را در مرکز توجه دیگران قرار دهد .
ح) منفی بافی :
l نوجوان با همه کس و همه چیز به مخالفت بر می خیزد .
خ) کناره گیری :
l به صورت انفعالی دست به تسلیم در برابر مشکلات می دهد .
د) پناه بردن به بیماری :
ممکن است در برابر مشکلات به عکس العملهای بیمار گونه جسمی پناه ببرد.
انواع مکانیسم های دفاعی :
الف) مکانیسم دفاعی موفق :
l تصعید اصطلاحی است که اغلب در مورد مکانیسم های دفاعی موفق به کار گرفته می شود در حالی که تکانه های درونی ارضا می شوند هدف نیز حاصل می شود .
ب) مکانیسم های دفاعی ناموفق :
l باعث حل کشمکش نمی شود و موجب کاهش اضطراب نمی گردد .

n پیامبر بزرگوار اسلام رشد کودک را در سه مرحله میداند :
n ۱ ) هفت سال اول زندگی : سیدی و آقایی فرزند
n ۲ ) هفت سال دوم زندگی : فرمانبرداری و اطاعت
n ۳ ) هفت سال سوم زندگی : مصاحبت و ملازمت
n والدین به منظور برخورداری از ارتباطهای مطلوب و مفید با نوجوانان وجوانان باید به جو هیجانها وعواطف موجود در خانه حساس بوده وعملا نشان دهند که به احساسات و خواسته های منطقی آنها احترام می گذارند.

برخورد خانواده با نوجوان :
نوجوان در جستجوي هويت خويش است.
• احساسات او را جريحهدار نكنيم .
• ايجاد وابستگي نكنيم .
• براي درك حقايق عجله نكنيم .
• نياز او به تنها ماندن را بپذيريم .
• احساساتي نشويم .
• سخنراني نكنيم .
• به او مارك نزنيم .
• نوجوانان از حرفهاي متناقض ميرنجند.
• تكيه گاه نوجوان باشيم .
• گفتگوي ثمربخش
• پاسخي بدون قضاوت
اصول تربيت نوجوان:
l توجه به حساسيت و شرايط دوره
l ارتباط مناسب
l توجه به اختلاف دو نسل
l استقلال طلبي نوجوان
l احترام به آزادي
l اعتدال در انتقاد
l تكريم شخصيت
l مودت
l محبت معتدل
l قاطعيت
l رفتار عادلانه
l پرورش حس اعتماد به نفسl
l توجه به تفاوتهاي فردي

تربيت ديني نوجوان:

l ه تفاوت نوجواني، دوره شكل گيري اعتقادات
l دين به عنوان نظامي همه جانبه، فلسفه روشني براي زندگي ارائه ميكند.
l احساس مذهبي، عميقترين احساس و گرايش فطري است كه با وجود زمينه به سرعت رشد ميكند.
l دين نوجوان را از سردرگمي و بلاتكليفي فكري و عملي نجات ميدهد.
l دين افق ديد نوجوان را از دنياي مادي فراتر برده و او را در برابر ناكاميها مقاوم ميسازد.
l نياز به خدا و داشتن ارتباط قلبي با او كه نيازي فطري است، از كانال دين ارضا ميشود و عدم ارضا ناآرامي را به دنبال دارد.